Zelfsturing in teams begint in de bestuurskamer

4 mei 2017

Het is een groot misverstand dat het werken met zelfsturende teams in de zorg over teams gaat. Het werken met zelfsturende teams gaat over de bestuurder en hoe hij kijkt naar organiseren. Het is niet de vraag of de teamleden het wel zonder een teamleider kunnen. Het is de vraag of de bestuurder wel in staat is om een andere besturingsvisie te omarmen en of hij zich daarvan bewust is.

Wat is het geval? Het succes van zelfsturende teams heeft alles te maken met eigenaarschap. ‘Er als team van zijn’ brengt een beweging opgang naar meer betrokkenheid, meer werkplezier, meer vakmanschap, betere kwaliteit en geloofwaardiger borging van kwaliteit en financiën. En voor de cliënt: moderne maatwerk in de zorg krijgt alle kans.

Maar als teams echt eigenaarschap krijgen, dan moet iemand anders het afstaan. Logisch toch? Dat zijn de lijnmanagers en de ondersteuning. Deze nieuwe verdeling van eigenaarschap is zo fundamenteel anders, dat je als bestuurder ook fundamenteel anders naar organiseren dient te kijken. Met het woord ‘loslaten’ kom je er niet. Dat is naïef.

Werken met zelfsturende teams kan daarom gewoon niet zonder een nieuwe besturingsvisie. De gangbare visie, gebaseerd op het Anglo-Amerikaanse model, vol met hiërarchie, wantrouwen, beheers en control geeft geen ruimte voor deze herverdeling van eigenaarschap. Als de bestuurder die nieuwe besturingsvisie niet gaat ontdekken, absorberen en omarmen, komt herverdelen van eigenaarschap niet van de grond en heeft zelfsturing geen kans. Vandaar: zelfsturing in teams begint in de bestuurskamer.

Maar waar dan te beginnen? Dat start met het verkennen van de contouren van die andere besturingsvisies. Ze zijn o.a. beschreven door Frederic Laloux (Reinventing Organisations, ISBN 9789082347708), Jaap Peters (Het Rijnland praktijkboekje, ISBN 9789047005155) en Harold Janssen (De hark voorbij, ISBN 9789047010036). U kunt ook eens op bezoek gaan bij een collega organisatie waar ze al werken met zelfsturende teams. Maar let op, afkijken helpt niet. Het gaat om het denken achter de manier waarop ze het doen. Regelmatig de vraag stellen ‘waarom doe jullie het zo en niet anders?’ is aan te bevelen. Niet afkijken, maar ‘afdenken’.

Er is nog iets dat aandacht behoeft. De hoop dat de besturingsvisie vanzelf wel mee verandert als je de structuur verandert, is ijdel. De omslag naar zelfsturing en een andere besturingsvisie heeft alle kenmerken van een paradigmashift en dat vraagt om een intensieve en geheel andere veranderkundige aanpak dan we gewoon zijn. Implementeren werkt niet.

Hoe je de omslag naar zelfsturende teams dan wel aanvliegt, is uitgebreid beschreven in het boek ‘Herverdelen van eigenaarschap’ van Jaap van der Mei (ISBN 9789081530903). Een aanrader. Aan de hand van 22 praktische vragen ontsluit het boek waardevolle praktijkervaringen. De vragen bestrijken vrijwel het hele palet aan organisatieaspecten; onder andere ‘Welke kaders moeten we hebben?’, ‘Hoe borgen we de kwaliteit?’, ‘Hoe nemen we de ondersteunende diensten mee?’, ‘Hoe blijven we financieel in control?’ en ‘Wat staat mij als bestuurder te doen?’